Yazı: İlker ERİNÇ
Sevgili dostlar, vos/bus'u olup da konvoya dahil olmadan ve bir etkinliğe voslarımızla birlikte topluca gitmeden olanımız yoktur sanıyorum. Şenliklere, etkinliklere konvoy oluşturup gitmek de vosculara özgü ve tadına doyulamayan bir olgudur diye de düşünüyorum. Hep; biraraya gelelim, araçlarımıza atladığımız gibi güle oynaya, dostlukları pekiştirelim, dayanışalım, paylaşalım, simge olan araçlarımız sayesinde yaşam tarzımızın doruğuna ulaşalım çabasında olmadık mı voslarımızı edindiğimizden beri, bundan büyük bir gurur ve haz duymadık mı?
Voslarımız oldukça; etkinliklerimiz, şenliklerimiz de devam edecek ve hep konvoyda araç kullanmayla karşılaşacağız. Emniyeti sağlamak ve kimi usul ve yöntemleri bilmemiz açısından KONVOY İDARESİ VE KONVOYDA ARAÇ KULLANMA TEKNİKLERİ'ni de öğrenmeliyiz diye düşünüyorum. Size sunmaya çalışacağım bu yazı; tecrübi, kitabi ve uluslararası andlaşmalara dayandırılmıştır.
Okuduğunuz bu metin; gerek Türkiye içinde olsun, gerekse belki de ileride oluşacak bir yurt dışı etkinliğine vosvoslarımızla katıldığımızda sizlere ve konvoyu idare edecek liderlere; planlamalarında, karayollarında yardımcı, yol gösterici unsurları içermektedir.
GENEL BİLGİLER
1- Bir motorlu yürüyüş gurubu, bir liderin idaresinde ve aynı yoldan, aynı yönde giden araç topluluğudur. Konvoylar ise teşkilatlandırılmış araç guruplarıdır.
2- Konvoyda araç kullanma; müstakilen araç kullanmadan daha zor, daha fazla dikkat, daha fazla özveri, daha fazla bilinç, daha fazla disiplin "konvoy disiplini" gerektirir. Sürücünün biliyorsunuz 3 gözü vardır:
a) Bir göz ileriye bakar
b) Bir göz geriyi kontrol eder
c) Bir göz de göstergelerdedir.
Konvoyda araç kullanan bir sürücünün bunlara ilaveten konvoyda kullanma disiplinine uymak gibi bir artısı olmalıdır.
3- Araçlar ve sürücüleri, yürüyüşe başlamadan önce verilen yürüyüş talimatına uymak zorundadırlar.
4- Lider tarafından verilecek olan YÜRÜYÜŞ TALİMATI;
a) Toplanma bölgesi
b) Yürüyüş çıkış noktası
c) Güzergah
d) Molalar
e) Yürüyüş bitiş noktası
f) Yürüyüş grafiği
g) Güzergahtaki kritik noktaların krokide işaretlenmesi (%7 den fazla eğimler, 30 m.veya daha küçük yarıçaplı keskin virajlar, dar yerler, yol inşaatı vs..)
h) Konvoyun ortalama ve maksimum hızı
i) Mesafe katsayısı
j) Konvoylar arasındaki zaman mesafesi
k) Konvoyun zamanca derinliği
l) Konvoyun mesafece derinliği
m) Arızalanan araçlara yapılacak işler
n) Kazalardaki hareket tarzı
o) Haberleşme
gibi unsurları kapsamalıdır.
5- Bir konvoy 10-15 araçtan oluşur. Araç sayısı bu miktarı geçerse ikinci konvoy teşkil edilir. Gerekirse 3...4...Bu şekildeki birkaç konvoydan meydana gelen kola, yürüyüş gurubu denir.
6- Yürüyüş çıkış noktasından itibaren konvoylar arasında 5/10 dakikalık zaman aralığı verilmelidir.
7- Bir konvoyun hangi gün ve saatte geçeceği güzergahtaki büyük yerleşim birimlerinin emniyet makamlarına yeteri kadar önceden haber verilmelidir. Bu aynı gün olamaz.
8- Mesafe katsayısı ne olursa olsun yürüyen araçların arasındaki mesafe konvoyu sollayan öteki araçların trafiği aksatmayacak ve konvoydaki araçların arasına rahatça girip çıkmasını sağlayacak kadar olmalıdır.(kritik noktaların ve yoğun trafiğin geçilmesi hariç)
9- Konvoydaki araçlar birbirlerini öndeki araç arıza yapmadıkça geçemezler. Arızalanan araç ise; öncelikle yolu terk edecek, bu imkan bulunmazsa banketin iyice sağına çekerek, kendi emniyetini alacak ve sonra arkadaki araçların kendisini geçmesi için onlara yardımcı olacak tedbirleri almalıdır.
10- Arızalanan araçlara yardım ve müdahaleyi artçı yapar. Artçı, onarımı biten araç/araçları kendi içinde yeni bir konvoy oluşturarak öndeki mola yerlerinde büyük kısma getirecektir.
11- Genellikle ilk saatin sonunda 15 dakikalık mola verilir.Bundan sonra, normal olarak her 2 saatlik yürüyüş süresi sonunda 10 dakikalık mola verilir. Çok soğuk hava koşullarında, 4 saatten fazla süreli yürüyüşlerde molalar her saatte bir verilmelidir. Mola yerlerinde, araçlar karayolunu terkederek durmalıdırlar.Kaide olarak mola yeri karayolu üzerinde olamaz. Mola yerinin tercih edilen en büyük niteliği yolun sağı olmalıdır. Sonra ise zeminin sertliği, araçların manevra yapabilecek kadar bir alanı içermesi, giriş çıkış imkanının rahatlığı, ikmal ve iaşenin sağlanabilmesi aranır.
12- Konvoy içindeki araçlar arkadan öne doğru numara alırlar.
13-Konvoy içindeki bu sıralamada küçük araçlar kolun önünde, büyük araçlar ise kolun arkasında yer alırlar.
14- Sürati az olan araç konvoyun önünde yer almalıdır. Bu ileride göreceğiniz akordiyon hareketinin azalmasına yarayacaktır.
15- Araçların gündüz de olsa farlarını yakmaları (kısa huzme) yararlıdır.
16- Kol, herhangi bir nedenle bölünürse öndeki araç kol başı görevini yapmaya muktedir olmalıdır.
17- Her ne sebeple olursa olsun, yürüyüş talimatında belirtilen maksimum hız aşılamaz.
18- Konvoy içindeki haberleşmenin önemini belirtmeye sanırım gerek yoktur.Özellikle lider, kol başı ve artçı arasında telsiz muhaberesi sağlanması idealdir. Bunun yanında cep telefonlarının kaplama alanı dışında olabileceği düşünülerek işaretle sevk idare konusunda asgari müştereklerde ve saptanan işaretlerin öğrenilmesi ve uygulanması açısından yarar vardır.
BİR YÜRÜYÜŞ KOLUNUN ELEMANLARI
Bütün motorlu yürüyüş kolları büyüklüğü göz önünde tutulmaksızın 3 esas kısımdan oluşur.Yürüyüş liderinin uygun şekilde komuta ve kontrol yapabilmesi için gerekli hareket bağımsızlığını sağlamak amacıyla yürüyüş kolunda belirli bir yeri yoktur.
1- KOL BAŞI
Kolun ilk aracıdır. Hız ayarlayıcılığı görevini yapar.Yürüyüş krokisini uygulayarak yürüyüş kararını korur.Kolu tahsis edilmiş yol güzergahı üzerinden götürür ve programlanmış noktalardan, zamanında kolun geçişini sağlar. Gerektiğinde önceden saptanmış işaret veya trafikçi bırakır. Bırakılan bu işaret ve trafikçileri toplamak artçının görevidir.
2- BÜYÜK KISIM
Kolbaşını izleyen birinci araçtan artçıya kadarki olan araçlardan meydana gelir.
3- ARTÇI
Bakım ve artçı kısmından oluşur.Bünyesinde; tamirci, yedek parça, sağlık malzemesi, yangın söndürme cihazları ve varsa doktor bulundurur.Yürüyüş çıkış noktasında, molalarda ve mola çıkışlarında araçları kontrol eder. Kol durduğu zaman geriden yaklaşan trafiği uyarır.Bunun için ışıklı cihaz ve flama kullanır. Öndeki kısımlar tarafından konan bütün kılavuz, işaret ve işaretçileri toplar ve kol başına tekrar gönderir. Artçı; aşırı akordiyon hareketi, dalgalanma, disiplinsizlik, sürücü yorgunluğu gibi konularda dikkatli olmalı ve durumu lidere bildirmelidir. Kaza vukuunda ilk yardımı sağlar. Arızalanan araçlara müdahale eder. Onarılanları ikinci kolu teşkil ederek mola yerinde büyük kısma yetiştirir.
Kolun keşif, konakçı, trafik gibi unsurları kolun bir parçası değildir.Bunlar ayrı olarak görevlendirilirler.Bu unsurlar gerek duyulursa teşkil edilirler.
YÜRÜYÜŞ YÖNTEMLERİ
1-KAPALI KOL
Yürüyüş derinliğini en az düzeye indirmek için araçların veya kola ait unsurların mümkün olduğu kadar birbirine yakın (yanaşık) olarak tertiplendiği bir koldur.Araçlar; kazaya karşı emniyet, trafik koşulları elverdiği oranda en az mesafe ile birbirlerini izlerler.Yolun en çok kapasitesinden yararlanmakta, şehirlerden veya trafiğin yoğun olduğu yerlerden geçişlerde, arazide (Ordu'daki yaylalarda olduğu gibi), görüş mesafesinin azaldığı sis, ormanlık, fundalık yerlerde uygulanan yürüyüş yöntemidir.Kapalı kolda her araç, öndeki aracı ancak kazaya karşı emniyeti sağlayacak yeterli mesafede izler.Bu mesafe genel olarak mesafe katsayısı (1 veya 2) ile belirtilir.Fakat gerektiğinde beni takip et yöntemi uygulanır. Kapalı kolda genelde konvoyun ortalama sürati 20-30 km. olur.
2- AÇIK KOL
Araçlar arasındaki mesafe arttırılmış bir koldur. Konvoya esneklik sağlar. Bu düzen, değişik hızlarda hareket eden trafiğin karayollarından aynı zamanda yararlanmasına olanak verir. Açık kol düzeninde normal olarak mesafe katsayısı (3 veya daha fazla olarak arttırılır).Açık kolun uygulanması sürücünün hem bedeni hem de psikolojik yorgunluğunun azalmasında katkı sağlar. Emniyetli daha büyük karayolu hızlarına olanak, sürücüye esneklik sağlar. Ancak liderin konvoyu idaresi güçleşir. Araçlar arasındaki mesafe artacağından, mesafe katsayısına uymak ve araçlar arasındaki mesafeyi eşit tutmak zorlaşır.Açık kolda konvoyun sürati genelde 50-60 km. olur.
Pratik olarak normal şartlarda karayolunda seyreden bir konvoyun araçlarının arasındaki mesafe 50m. olur. Bu mesafe ise karayolunun kenarında bulunan telefon direklerinden kolayca sağlanır. Çünkü 2 telefon direği arası 50m.dir.
KOL VEYA KONVOYLARIN YÖNETİM PRENSİPLERİ
Bu prensipler bir konvoyun yönetiminde etkili faktörler olup başlıcaları şunlardır:
1- AKORDİYON PRENSİBİ
Yokuşlarda, virajlarda, kalabalık bölgelere ve diğer engellere yaklaşırken kol başının hızı azaldığından, araçların arasındaki mesafe de azalır. Kol başı açık yola çıktığı ve normal hızı kazandığı zaman bu mesafeler çoğalır. Sözü geçen akordiyon hareketi gözönünde bulundurularak bu noktalarda gerekli önlemler alınır (kol başı trafiğe engel olan bölgeyi geçtikten sonra hızını yavaş yavaş arttırarak normal hıza ulaşır, engellere rastlandığında da hızını azaltarak geçer).
2- ESNEKLİK PRENSİBİ
Bir konvoyun esnekliği, büyüklüğü arttığı oranda azalır. Büyük kolların ve konvoyların yürüyüş guruplarına ayrılması sevk ve idare kolaylığı sağlar, hareket esnekliğini arttırır.
3- HIZ PRENSİBİ
Bir kolun ya da konvoyun hızı; kol veya konvoy içinde bulunan hızı enaz olan araç tarafından sınırlandırılır. Bu nedenle hız yönünden aynı nitelikteki araçlar, olanak varsa, aynı yürüyüş gurubu içinde yürütülür.
4- ZAMAN VEYA MESAFE PRENSİBİ
Kol veya konvoylarda yığılmayı önlemek, esnekliği korumak, sevk ve idareyi kolaylaştırmak için koşullara göre yürüyüş gurupları arasında 10ar dakika zaman aralığı verilir.
YÜRÜYÜŞÜN PLANLANMASI
Bir yürüyüş hakkında temel bilgilere sahip olan yürüyüş planlayıcısı, kolay bir aritmetik yoluyla intikalle ilgili ek bilgiler sağlayabilir. Planlayıcı normal olarak, koldaki araçların sayısını ve tiplerini, konvoyun çıkış ve varış yerinde bulunacağı zamanı bilir. Haritasından konvoyun katetmesi gereken kilometreyi, yürüyüşün kaç saat süreceğini de yürüyüş çizelgesinden saptayabilir. Yine kilometre sayısını saat sayısına bölerek araçların yürüyüş çizelgesine uymak için korumaları gereken yürüyüş kararını tayin edebilir. Yol koşulları ve sürücülerin tecrübe derecesi hakkında edindiği bilgilere dayanarak, araçlar arasında bulunması gereken emniyetli mesafeyi kararlaştırabilir ve araçların kol içindeki yerlerini ve yürüyüş guruplarını teşkil edebilir.
Küçük bir konvoyun yol üzerindeki yürüyüşleri en az temel bilgilerle planlanabilir. Lider ya da yürüyüş planlayıcısı önce amacını, varış yerini, bitiş zamanını (yürüyüş süresini) ve gereken donanımı bilmelidir. Bu temel bilgilere ek olarak, ayrılış saatini, yol mesafesini, zaman mesafesini (mesafe süresini) ve gerekli yürüyüş kararını (hızını) saptar. Bu bilgilere dayanılarak kolayca uygulanılabilecek ayrıntılı bir yürüyüş planı hazırlanabilir.
Büyük ve karışık bir yürüyüş, daha kusursuz ve daha ayrıntılı bir planlama yapılmasını gerektirir. Bütün yürüyüş planlamasının esasını zaman ve mesafe arasındaki ilişki oluşturur.
M = Mesafe, Z = Zaman, H = Hiz ise basit aritmetik denklemi ile bilinmeyen bulunabilir:
M = HxZ Z = M:H H = M:Z
Sevgili vosdostlar konuyu burada kesmeyi yeğliyorum. Çünkü şimdiye kadarki okuduklarınız bir özet bilgi içeriyordu. Taktir edersiniz ki; yol keşfi, karayolu yeteneğinin hesaplanması, molalar ve molalardaki emniyet tedbirleri, konuş bölgesi(çadır kurulacaksa) gibi hususlar başka bir metin gerektiriyor. Son söz olarak mesafe katsayısı kavramına bir açıklık getirmek gerekiyorsa, bunun çizelgedeki durumu:
MKS 1 = km.cinsinden hızınız x 0.5
MKS 2 = km.cinsinden hızınız x 1
MKS 3 = km.cinsinden hızınız x 1.5
MKS 4 = km.cinsinden hızınız x 2
Örneğin hızınız 40 km. verilen mesafe katsayısı 2 ise, önünüzdeki araçla aranızdaki mesafe:
40x1 = 40m. olması gerekir.
Örnek bir yürüyüş grafiği ise aşağıdaki linkte görülmektedir.
grafik