Yazı: İlker ERİNÇ

1) Hızınızı viraja girmeden önce azaltın. Viraj içinde gaz kesmek arabanın arkasının savrulmasına sebep olur.

2) Hızınızı yolun gerçek şartlarına göre ayarlayın, kendi arzularınıza göre değil.

3) Hız arttıkça daha uzağa bakın. Olacakları önceden tahmin etmeye çalışın.

4) Her hızda fren için ne kadar duruş mesafesi olduğunu hesaplamayı öğrenin. Yolun fiziksel durumuna göre (asfalt, toprak, yağmur, kar) duruş mesafenizi tahmin etmeyi öğrenin.

5) Mümkün oldukça trafikte diğer araçlarla yakın hızlarda seyredin. Ortalama ve istikrarlı bir şekilde seyretmek tehlikeyi azaltır.

6) Öndeki araçla aranızda her zaman yeterli emniyet mesafesini bırakın. Araya başkası girmesin diye öndeki arabayı gereğinden fazla yakından takip etmek sizin için önünüze bir iki arabanın girmesinden çok daha kötü sonuçlar yaratabilir.

7) Otomobil kullanırken sadece yola konsantre olun. Yanınızdaki kişiyle konuşurken sakın ama sakın ona bakmayın. Bir anlık kafanızı çevirmeniz, kendinizi önünüzdeki arabanın tamponuna yapışık bulmanıza sebep olabilir.

8) Özellikle şehir içinde, radyo-teyp, klima, cam, vs gibi aksesuarlarla ilgilenirken mümkün olduğunca gözünüzü yoldan ayırmayın.

9) Yüksek hızlarda ani manevralardan kaçının. Yüksek hızlarda kontrolü kaybedilen bir arabayı tekrar çizgisine getirmek çok zordur.

10) Güvenli ve profesyonel bir sürüş mest olmuş halde değil, otomobilin kontrolünü elde tutarak yapılır. Değişken zemininlerde yol tutuşunu değerlendirmek için uygun ortamda frenleri denemek veya küçük direksiyon hareketleri yapmak iyidir.

11) İki elinizi de her zaman direksiyon üzerinde tutun. Sol kolu camdan sarkıtmak, ya da sağ elinizi sürekli vites topuzunda tutmak size birşey kazandırmaz.

12) Başa gelebilecek her türlü duruma karşı çözümleri önceden tasarlayın. Sebep-sonuç ilişkileriyle olabilecekleri önceden tahmin etmeye çalışın.

13) Eğer bir konvoyda veya yakın takip edilen bir trafikte iseniz, diğer sürücülerin davranışlarını, ne yapabileceklerini önceden tahmin etmek için uzağa bakın.

14) Aquaplanning etkisinde (lastiklerin su birikintilerinde yerle teması kaybetmeleri) gazı kesin, direksiyonu düz tutun.

15) Sollama yapmadan önce öndeki araca çok fazla yaklaşmayın. Ani bir şekilde sol şeride çıkmayın.

16) Sollamalarda öndeki araçtan biraz uzaktan seyredip, uygun zamanlamayı yaparak, aradaki mesafeyi hız almak amacıyla kullanıp sollamayı gerçekleştirmek daha kolaydır.

17) Eğer önünüzde giden araç, aniden bir manevra yaparsa siz de onun izinden gidin. Büyük ihtimalle yoldaki bir engelden kaçmıştır.

18) Yol üzerinde aniden bir hayvan veya bir objeyle karşılaşırsanız,direksiyonu aniden kırmayın, en az zararı verecek doğru manevrayı yapın. Ani frenle birlikte ani direksiyon hareketi arabayı rahatlıkla yoldan çıkarabilir.Ve unutmayın ki sizin hayatınız önünüze çıkabilecek bir hayvanınkinden daha değerlidir.

19) Fren kullanmayı biliyor musunuz? Evet elbette biliyorsunuz. Çünkü araç kullanıyorsunuz. Ama daha ileri duzeyde ve daha bilinçli kullanma usul ve yöntemleri olduğunu, bunun bir bilim düzeyine vardığını da asla hatırınızdan çıkarmayın. Biraz karmaşıkça olan bu yöntemler için sanırım ayrı bir metin bölümü açmak uygun olacaktır.

SÜRÜŞ POZİSYONU

Kol ve bacak mesafesi:
Bir aracı iyi kontrol etmekte ve güvenli bir şekilde kullanmakta, doğru sürüş pozisyonu en ön plandadır. Koltuğun arkasının iyi ayarlanması, kollarınızın ve bacaklarınız pozisyonu, aynalar, direksiyon, size en uygun, en rahat sürüş pozisyonunu sağlayacak şekilde olmalıdır.

Öncelikle sırtınız her zaman koltuğa yapışık, dayanmış olmalıdır. Eğer koltuğu fazla geriye çekmiş veya koltuğun arka kısmını fazla yatırmış iseniz ve direksiyonu tutmak için biraz öne doğru kalkıyor ve sırtınız koltuktan ayrılıyorsa bu çok tehlikelidir. Virajlarda dengenizi kaybetmemeniz için sırtınız her zaman koltuğa sıkı sıkıya değiyor olsun.

Bazen piyasa yapmak amacıyla gezinen Doğan, Şahin tipi otomobiller görürsünüz, koltuklarını o kadar geriye yatırmışlardır ki, neredeyse arabalarını yatarak kullanırlar. Bu hareketin anlamı nedir, ben hala çözemediysem de, bunun iyi bir şey olduğunu sanan sürücüleri(!?)ralli pilotlarının sürüş pozisyonlarını dikkat etmeye davet ediyorum. Her zaman son derece dik (neredeyse 90derece) ve direksiyona çok rahatça kumanda edebilecek, yakın bir şekilde otururlar.

Fakat şunu da belirteyim ki, airbag'li araçlarda direksiyona çok fazla yakın durmak da sakıncalı. Yani ortasını bulmak gerek. Ortası da, sırt tamamen koltuğa yaslanıp kollarınızı direksiyonun üst noktasına uzatıldığında bileklerin direksiyon simidine temas ediyor olması gerektiğidir. Kolların ve dolayısıyla gövdenin uygun pozisyonu budur.

Bacak pozisyonlarına geldiğimizde; bacaklar, direksiyon simidine değmeyecek ve siz direksiyonu çevirirken ellerinize temas etmeyecek şekilde durmalıdır.Ayrıca ayağınızı pedallardan çektiğinizde dizinizin bir yere değmemesi gerekir. (Direksiyon bağlantısının olduğu yerin alt kısmı gibi). Yani bacaklar çok kırık olmamalıdır.

Uygun sürüş pozisyonu için önce bacaklarınıza göre (kırık olmayacak şekilde) koltuğu ayarlayın ve sonra ona göre koltuğunuzun arka yatırılabilen kısmıyla kollarınızın direksiyona uzaklığını ayarlayın.

Ellerin direksiyon üzerindeki konumları:
Direksiyon simidi yaklaşık 10'u çeyrek geçe konumunda dıştan tutularak başparmaklar direksiyon göbeğinden kolların üzerine konumlandırılır. Direksiyon simidinin üzerine yerleştirilen başparmaklar kolların sahip olduğu ağırlığın bir bölümünün taşınmasına yardımcı olur.

Direksiyonda yapılacak tüm hareketler bu temel pozisyondan yola çıkılarak başlatılır. Otomobilin yönlendirilmesi için genellikle direksiyonun en fazla yarım tur çevrilmesi yetmektedir; bu nedenle yettiği sürece ellerin sahip olduğu konum bozulmadan uzunca süre yol alınabilir.

Dönüşlerde viraj çapı küçüldüğünde virajın iç tarafına bakan el gevşetilerek viraj dışındaki elle direksiyon simidi 180 derceye kadar çevrilebilir.

Bu yöntemle direksiyon çok çabuk çevrilebilir ve sonra temel direksiyon tutuş pozisyonu çabucak gerçekleştirilebilir.

Anlatılan yöntem özellikle arkası savrulan bir otomobilin de ön tekerleklerin hangi konumda olduğunun anlaşılamaması veya geç anlaşılabilmesi nedeniyle çok önemlidir.

Direksiyondaki temel tutuş pozisyonuna sadık kalındığı sürece ani manevralar çabuk ve doğru olarak gerçekleştirilebilir.

Ayakların pedallar üzerindeki konumları:
Sol ayağınızı kullanmadığınız zamanlarda, asla ayağınızı debriyaj pedalı üzerinde tutmayınız. Bu debriyajın oynar aksamına zarar verebilir ve ayrıca debriyaj balatalarını eskitebilir. Uygun pozisyon, sol ayağın, kullanılmadığı zamanlarda, debriyajın sol tarafındaki boşlukta tutulmasıdır.(Hatta bazı araçlarda sol ayak dayama yeri vardır. Sportif pedal takımlarında da pedallar dörtlüdür. Sol ayak her zaman soldaki ayak dayama yerinde durur.)

SÜRÜŞ FİZİĞİ

Kamm Dairesi:
Otomobillerin tekerleklerine normal koşullarda doğrusal ve yanal kuvvetler etki eder. Bu kuvvetler hareket edildiğinde, fren yaparken ve viraj dönerken oluşur.

Kamm dairesi bu kuvvetlerin büyüklüğünü , yönünü ve lastiklerin yere tutunma sınırlarını göstermektedir. Tüm kuvvetlerin toplamları (resultant) dairenin sınırları içinde kaldığı sürece lastiklerin tutunması yeterli düzeyde olmaktadır. Eğer kuvvetlerin toplamı daire dışına çıkarsa güç aktarım sınırı aşıldığı için otomobil kaymaya başlar.

Sonuç
Bir lastik ne kadar az doğrusal (gidiş yönüne) kuvvet aktarmak zorunda kalırsa o oranda fazla yanal güç taşıtabilir (ne kadar yavaş gidilirse o kadar fazla yanal tutuş olur). İki tekerlekten çekişli bir otomobilde her tekerlek doğrusal kuvvetler toplamının yüzde 50 sini yere aktarmak zorunda kalırken sürekli dört tekerden çekişli bir otomobilde her tekerlek yalnızca doğrusal kuvvetlerin yüzde 25 ini yere aktarmak zorundadır. Bu nedenle her tekerleğin taşıyabileceği yanal güç de daha fazla olduğundan viraj kullanımı daha güvenlidir.

Ön Tekerlekler Üzerinde Kayma (Understeering):
Önden çekişli otomobillerin ön tekerleklerine hareketi sağlayan birçok kuvvetin etki etmesi lastiklerin yanal tutuş yeteneğini azaltır. Bu nedenle viraj dönülürken önden çekişli otomobillerde gaza yüklenildiğinde ön tekerlekler üzerinde viraj dışına kayma eğilimi vardır.

Çıkış Noktası
Otomobil ön tekerlekler üzerinde kayarak viraj dışına doğru savrulmaktadır.Direksiyon viraj içine daha da çevrilmesine rağmen tepki alınamaZ.

Neden?
Ön lastikler aktarabileceği yanal kuvvetlerin sınırını aşarak kaymaya başlamıştır. Otomobilin ön tekerlekler üzerinde kaymasına, virajın sürücü tarafından yanlış değerlendirilmesi veya yol koşullarının birden değişmesi nedeniyle viraj içindeki otomobil hızının beklenmedik biçimde gerekenden yüksek kalması neden olmaktadır.

Farkına Varma
Virajın dışı gittikçe yakınlaşmakta ve direksiyon hissizleşmektedir.Lastiklerin ötmesi her zaman dışa kaydığı anlamına gelmediği için yanıltıcı olabilir.

Ne yapmalı?
Ayak gazdan çekilir. Direksiyon viraj dışına hafifçe çevrilir. Bunlar yapıldığında otomobilin hızı düşerek ön tekerlekler üzerindeki yük artacak ve otomobili yönlendirmek için gerekli yanal tutuş yaniden sağlanmış olacaktır.

Bu durumla karşılaşmamak için ne yapmalı?
Yol sürekli gözlemlenerek o an yapılabileceği sanılan subjektif hızın altında bir hızla viraja girmeli.

Arka Tekerleklerin Dışa Kayması (Oversteering):
Arkadan itişli otomobillerde viraj dönüşlerinde gaza fazla yüklenildiğinde arka lastiklerin yanal tutuşu azalarak otomobilin arkası viraj dışına kayma eğilimine girer.

Neden?
Viraj içinde gaza fazla yüklenmek veya aniden ayağı gazdan çekmek.

Farkına varma
Otomobil dönmeye başlamıştır. Sürücünün görüş alanında her geçen saniye virajın iç çizgisi daha geniş olarak yer almaya başlamıştır. Bu aşamada sürücü hislerine aldanmamalıdır; yani otomobil dönmediği halde sürücüye dönüyormuş gibi gelebilir. Otomobilin dönme eksenine en yakın oturan sürücü otomobilin döndüğünü ancak dönmenin ileriki aşamasında algılayabilir.

Ne yapmalı?
Hemen debriyaja basılarak direksiyon otomobilin kaydığı yöne çevrilerek (kontra verilerek) otomobilin yönü düzeltilmeli. Debriyaja basıldığında arka tekerleklerin yanal tutuşunu zayıflatan, hatta ortadan kaldıran yanal tutuş kuvvetlerinin geri gelmesi sağlanır. Direksiyonla yapılan düzeltmeyle otomobil istenilen yöne girdiği zaman tereddüt etmeden çabucak direksiyon düzeltilmeli.

Virajlara Giriş
Doğru Viraj Alımında Geçerli İki Genel Kural
Viraj alımında geçerli ilk kural "yavaş gir - hızlanarak çık" şeklinde açıklanabilir ve yapılan genel hatanın tersine otomobili virajın alımı sırasında değil, daha viraja girmeden yavaşlatmayı hedefleyen kuraldır. "Önce dış -sonra iç- tekrar dış" olarak adlandırabilecek ikinci kural ise virajı dönülmesi mümkün en geniş açıyla dönebilmemizi ve dolayısıyla otomobilin yere daha fazla tutunmasına yardımcı olmayı amaçlar. Bu her iki kural da doğru viraj almanın mantığını anlatmak için yazılmıştır ve sizle birlikte diğer araçların da seyir halinde olduğu normal trafikte uygulanması son derece tehlikeli sonuçlar doğurabilir.Bu sebeple tuninglinx olarak günlük trafikte size ayrılan yol çizgilerine uymanız gerektiğini unutmayın.

Viraj alımında genellikle yapılan en önemli hata, viraja otomobilin yere tutunma sınırlarını zorlayacak bir hızla girip daha sonra viraj içinde fren kullanma mecburiyetinde kalmaktır. Eğer dikkatli bir sürücü iseniz diğer araçlarla birlikte viraja girdiğinizde çoğu sürücünün hızını ayarlayamamaktan ötürü neredeyse viraj çıkışına kadar fren lambalarının yandığına şahit olmuşsunuzdur. Bunun, şüphesiz ki viraj alımında uyulması gereken belli kuralları uygulamamaktan kaynaklanan nedenleri vardır.

Fren noktasında otomobilin bulunduğu yanlış konum ve hızını ayarlayamamaktan ötürü, virajın orta noktasında, viraj açısının ne kadar keskinleşeceği düşünülmelidir. Sonuç olarak bu noktada aracı neredeyse durma noktasına varacak kadar yavaşlatmak mecburi hale gelmektedir.

Virajları Doğru Almak
Viraj alınırken yolun ne kadar genişlikteki bölümünün kullanılacağı bir çok dış etkene bağlıdır. Viraj içinde karşı yönden gelen olup olmadığını görmemizi engelleyen ağaç vb. görüş engelleyici birtakım etkenler ya da yolun şehir içi veya şehirlerarası bir yol olup olmadığı gibi.. Ancak,her koşulun uygun olduğu varsayımından hareketle doğru viraj alımı şu şekilde açıklanabilir:

Doğru viraj alımında sürüş çizgisi; "önce dış -sonra iç- tekrar dış" şeklinde olmalıdır. Viraja dıştan, yani sağa dönen virajlarda yolun soluna yanaşarak, sola dönen virajlarda ise yolun sağına yanaşarak dönmek esastır.

Otomobili viraj içerisinde yavaşlatmak yerine, gerektiği kadar vitesle birlikte hız düşürülerek otomobilin lastikleri yere tam olarak tutunabilecek şekilde viraja mümkün olduğunca dıştan girilir. Yani, otomobil viraja daha girmeden yavaşlatılması tamamlanmış olmalı ve bu hız, virajın orta noktasındaki hız dahil, virajın tümündeki en düşük hız olmalıdır. Fren ancak viraja giriş noktasından önce otomobili yavaşlatma maksadıyla kullanılmalıdır, viraj içinde frene basılmaz.

Fren noktasından itibaren otomobil virajın içine yönlendirilerek orta noktaya kadar kontrollü bir şekilde gaz verilir (hız belirli bir miktarda artırılır). Orta noktada otomobile uygulanan merkezkaç kuvveti maksimumdadır.Bu nokta aynı zamanda virajın en içten dönüldüğü noktadır.Virajın en iç konumunda bulunulan viraj orta noktasında, virajın uzak olan dış noktası hedeflenerek otomobil gaza oturtulur. Ancak gaz verirken otomobili kasmak ve lastikleri zorlamak yerine hem motorun daha çabuk hızlanması hem de lastiklerin soğuyabilmesi için bir an evvel düzelterek aracı gerektiği kadar dışa bırakmak gerekmektedir.

Tüm bu anlatımlarda matematiksel değerler vardır.Değerlendirmelerde; aracın ağırlığı,köprü uzunluğu (2 tekerlek arasındaki mesafe),araç denge noktası, viraj yarıçapı, aracın hızı, yolun cins ve durumu, fren noktası, fren mesafesi, yolun aşağı/yukarı eğimi etkendir. Neticede bir araç o viraja hangi süratle girerse, hangi noktada savrulacağı önceden hesaplanabilir. Bunca teknik detaya girmeye gerek olmadığı, bunun kaza bilirkişiliği mesleğini ilgilendireceği de bir gerçektir.

ÖNERİLER:
1- İyi sürücülük, güvenli araba kullanmayı bilmektir... İyi, istikrarlı, usta bir sürücü olabilmek için öncelikle iyi bir psikolojiye sahip olmak gereklidir. Unutmayın ki kazaların veya hataların çoğu normalde yapmadığınız şeyleri yaparken olur! Herşeyden önce, istikrarlı kullanın. 2 saat 120'yle gitmek(otoyolda), 1 saat 90'la, 1 saat 150'yle gitmekten daha güvenlidir.

2- Arabanızı her zaman siz kullanın, başkalarının sizin sürüş tarzınızı değiştirmesine izin vermeyin.

3- Yolcularınızın sizi yönlendirmesine izin vermeyin.

4- Dışarıdan, diğer sürücülerden gelecek tepkileri umursamayın. Uygun bir dille söylemek gerekirse, asla GAZA GELMEYİN. Gaza gelmek, sürücülerin normalde yapmadıkları hareketleri yapmasına, bazı limitlerin ötesine geçmesine sebep olur. Böyle durumlarda KAZA GELİYORUM DER!

5- Gösteriş isteğinizi frenleyemiyorsanız, hızlı kullanmayı seviyorsanız, ustalığınızı uygun bir şekilde ortaya koyun :)

6- Sabırlı ve hoşgörülü olun.

7- Diğer sürücülere saygı gösterin. Onların her küçük dikkatsizliğini, negatif bir olay olarak değerlendirmeyin, unutmayın ki herkes hata yapar. Bu hataları düzeltmek her zaman sizin işiniz değildir ve genelde bağırıp-çağırmanız, kornaya sonuna kadar basmanız ya da karşıdakine uzunları dikmeniz onun bu hataları bir daha yapmayacağı anlamına gelmez. Hata yapan sürücüleri uygun bir şekilde uyarın.

8- Diğer otomobil sürücülerinin de yolu kullandıklarını ve sizin gibi bu hizmete hakları olduğunu sakın unutmayın.

9-Dashboard'un (ön panelin) üzerine, ön cama yansıyıp, görüşünüzü etkileyecek cisimler kesinlikle koymayınız. Sigara, kutu mendil, kağıt, süs bebekler vs...

10- Şehir içi ve dur-kalk trafikte dahi, emniyet kemerinizi takınız. 20km/s sürat bile, başınızı dashboard a çarpmaya yetecek bir sürattir. Size ceza kesecek trafik polisini değil, kırılacak dişlerinizi düşünün...

11- Arka koltukta oturuyor olsanız bile emniyet kemerinizi takınız. Olası kaza anında, önde ya da arkada oturuyor olmanız sonucu etkilemeyecektir.

12- 24 saat KISA HUZMELİ farlarınızı yakarak seyahat ediniz. O anda sizi farketmeyen, dalgın bir yayanın veya sürücünün sizi farketmesini sağlayabilirsiniz. Ayrıca sollama anında karşıdan gelen araç, mesafenizi daha iyi tayin edecektir.

13- Civarınızda başka araç olmasa bile, dönüşlerde sinyallerinizi kullanınız. Belki o anda sizin göremediğiniz bir yaya ya da sürücü hereketlerini size göre ayarlıyor olabilir.

14- Tüm aydınlatma ve uyarı ışıklarınızı düzenli olarak kontrol ediniz. Otomobilinizi ısıtırken bile yapabilirsiniz. Mutlaka siz de stopları yanmayan bir aracın arkasında gitmiş ve rahatsız olmuşsunuzdur.

15- Diş derinliği azalan (minimum 2mm) lastiklerinizi yenisiyle değiştirmelisiniz. Önemli olan aynı lastikle uzun kilometre yapmak değil, kazasız bir sürüş yapmaktır. Aracınızın zemine temas eden tek parçası lastiklerdir. Dolayısiyle sizin ve sevdiklerinizin tek güvencesidir.

16- Lastik havalarınızı hergün aracınızı ısıtırken gözle kontrol etmeniz, her 10 günde bir hava ölçümü yapmanız hayatınızı kurtarabilir. Lastik havalarınız, araç üreticisinin tavsiye ettiğinden kesinlikle daha az olmamalıdır.

17-Kesinlikle yakın takip yapmayınız. Daha önce kaza yapan insanlarla konuşun, size "bir anda" olduğunu söyleyecektir. An'lara ihtiyacınız olan trafik ortamında yakın takip bir intihardır.

18-Hatalı sollama yapmayın. İçinizde en ufak bir şüphe duyuyorsanız, sollamaktan vazgeçin.

19-Bölünmüş yollarda sol şerit ihlali yapmayınız. Sol şerit maksimum hız şeridi değil, sollama şerididir.