Yazı: İlker ERİNÇ

LPG nedir?

LPG YAKIT DEPOSU:
Tanklar İtalyan ve Hollanda ekolü olmak üzere ikiye ayrılır.İtalyan ekolü tanklar 17 ATM işletme 45ATM test basıncına, Hollanda tipi tanklar ise17 ATM işletme 30 ATM test basıncına tabi tutulur.

3-4 mm sac kalınlığı olan depolar ısıl işlemden geçirilmiş çelikten yapılmıştır. Ayrıca her 100 depoluk üretimden rastgele bir tanesi patlama testine tabi tutulur. Eğer gerekli şartları sağlayamazsa üretim partisinin tümü iptal edilir.

Çok çeşitli çap, kapasite ve boyutlarda tanklar müşterinin isteğine göre bulunabilmektedir.

MULTİVALF (ÇOK AMAÇLI VALF):
LPG yakıt deposunun üzerine monte edilen multivalf, dolum limitini ayarlar (Deponun %80'den fazlasının dolmasını engeller.) ve tankın seviyesini gösterir. LPG'yi motora akkışı kontrol ederek gönderir ve herhangi bir sebeple borular delinirse çıkışı keser.

LPG İLETİM BORUSU:
Yakıt tankı ile motor arasındaki lpg aktarımını sağlar.

DOLUM AĞZI:
Yakıt tankına lpg doldurulmasını sağlar.

GAZ TAHLİYE HORTUMU:
Lpg yakıt deposundan motora gidecek olan lpg gazını, lpg iletim borusu aracılığıyla tahliyesini sağlar.

EMÜLATÖR (SİMÜLATÖR):
Enjeksiyonlu araçlarda petrol solenoid valfin görevini görür yani gerektiğinde petrol akışını keser. Enjeksiyon sistemleri değişen araçlarda emülator uygulamaları da değişebilmektedir.

SEÇİCİ ANAHTAR:
LPG ve benzin seçimini yapılmasını sağlar ve tankta bulunan gaz seviyesini gösterir

SELONOİD VALFLER:
Yakıt akışını kontrol eder ve gerektiğinde yakıt akışını keser. Petrol ve LPG Selonoid valf olmak üzere ikiye ayrılır:

PETROL SELENOİD VALFİ:
Karbüratörlü araçlarda yakıt deposu ile karbüratör arasına monte edilir. Seçici anahtardan aldığı komuta göre benzin akışını keser ya da başlatır. Enjeksiyonlu araçlarda bulunmaz.

GAZ SELENOİD VALFİ:
LPG tankı ve regülatör arasına monte edilir.Seçici anahtardan aldığı komuta göre LPG akışını keser ya da başlatır. Ayrıca kontak kapandığında gaz akışını keser.

LAMBDA SİSTEM:
Aracın egzoz sistemi üzerinden almış olduğu yanma bilgileri doğrultusunda giren LPG miktarını ayarlar.

MİKSER:
LPG ve hava karışımının homojen bir şekilde olmasını sağlar, yani hava miktarıyla orantılı olarak gaz miktarını ayarlar. Her karbüratör ve manifold çeşidine göre çeşitlilik arz eder.

REGÜLATÖR:
Yüksek basınçta gelen LPG'nin basıncını düşürülerek, motordan aldığı sıcak su yardımıyla sıvı LPG buharlaştırılır ve motorun ihtiyacına göre LPG ayarını yapar.

LPG konusunda ahkam kesecek degilim, asgari vosdostlar bunun ne oldugunu zaten biliyor.

Konu hakkındaki benim kişisel kanaatimi maddelersek şöylece sıralayabilirim:
1-Vosdostların araçlarının en genci 1975 neşetli…Yani malzeme yorulmasına çoktan uğramış metal taşıyor her biri.Elbette buna muhteşem motorlarımız en başta dahil.

2-Metali ne aşındırır?Sürtünme…Sürtunme ne doğurur? Isı…Şu halde bir elementin yıllarca ısına soğuya ömrünü yemesi doğaldır.

3-Araçlarda sürtünmeyi yağlama ile ısınmayı ise soğutma ile (su soğutmalılarda su, hava soğutmalılarda ise hava ve yağın soğutulması) donanımları ile absorbe etme gayretindeyiz.Donanımlar ne kadar yeni olur ve sağlıklı çalışırsa o denli de görevlerini iyi yaparlar elbette.

4-Motorun birçok oynayan parçası var ve bunların içinde bir de ısıya düçar olanları, yani yanma odası ile direk temasta olanlar…Nedir bunlar:
a) Pistonlar
b) Silindirler/silindir gömlekleri
c) Segmanlar(kompresyon/yağ)
d) Supablar(emme/egzoz)
e) Oynamamasına rağmen motor üst kapağı, kavallar, contalar, lastik aksam…

5-LPG’nin motor üzerinde 2 çok önemli olumsuz etkisi var:
a) Kuruluk sağlar.
b) Daha fazla ısı sağlar.

Asla unutulmaması gereken konu; benzinin bizatihi kendisinin bir yağ oldugudur, yanıcı ve parlayıcı bir yağ…Açılmış bir motoru incelediğimizde piston başlarında, supablarda, egzoz manifoldunda kurumlara rastlarız, kurum petrol ürününün yanması neticesinde oluşan doğal atıklardır.Unutulmamalıdır ki kurum; ozellikle supablarda gözenekleri kapatarak yakıt karışımının dışarı kaçmasını önleyen unsurdur. Neticede fazlaca olmayan doğal kurum motora yararlıdır. Tali bir conta yani…Benzin ile çalışan içten yanmalı motorlar yakacağı ürünün ozelliklerine göre dizayn edilmiş, tüm parçalarinin alaşımı da buna uygun seçilmiştir.

LPG ile çalışan bir aracın açılmış motorunu incelediğimizde yukarıdaki parçalar kurumdan yoksundur, haliyle de tali contasından. Üstüne üstlük yanma odasında benzinden daha fazla ısıya maruz kalırlar…

6-LPG ile çalışan aracın motor gücü %10-20 kadar bir düşüş gösterir.

7-LPG depo içindeyken sıvı halde bulunuyor.Gaz haline dönüşmesi ve karbüratöre gaz olarak gelebilmesi için ısıya gerek duyulacaktır. Su soğutmalılarda bu ısıyı motor suyu(aracın benzinle çalıştırılma nedeni), hava soğutmalılarda ise piyasada çeşitli ustaların egzoz susturucusu içine yerleştirdikleri özel bir aparat sağlamaktadır. Egzoz ısısı benzinli araçlarda sürate daha doğrusu motorun dönü sayısına göre 400 derece cantigrate kadar çıktığı düşünülürse, bu ısı, LPG ile daha da yukarılara çıkacaktır…

8-Piyasada LPG takılan araçları incelerseniz çokçası İtalyan menşeli Lovato, BRC, Landi… gibi ürünleri kullandıklarını görürsünüz. Hangi ürünün temsilcisiyle konuşursanız konuşun hepsi de kendi ürününün güvenliğini över. Öbürleri ona göre tehlikeli birer “bombadır”. DİKKAT, BOMBADIR…diyorlar…Bence doğru söylüyorlar.

9-LPG donanımı takılan bir araç benzinden soyutlanamaz. Çünkü ilk hareket benzinle olacak, motor stop edilirken de benzine dönüştürdükten sonra stop edilecektir. Neticede araç hem benzin deposu hem LPG deposu taşıyacaktır. Voslara LPG deposu genelde arka koltuğun arkasındaki boşluğa yerleştiriliyor. Önde benzin deposu, arkada LPG deposu; ortada siz, eşiniz ve çocuğunuz…

10-Her ürünü satan ithalatcı ve bunu araca uygulayan ustalar, kendi kullandıkları ürüne göre ruhsat aldıklarını söylediler. Piyasada işletme ruhsatı bolluğundan geçilmiyor. “Standartlarınız nedir?” sorusuna ilk kez benden duymuş gibi yalnızca yüzüme bakmakla yetindiler…Açıkladım: LPG deponuz ne kadar basınca dayanır dedim örneğin..Hemen atladılar mütebessim bir edayla 20 bar diye..Çünkü Türkiye’de imal ediliyordu depolar ve genelde Konya sanayiinde…Voslar için kullandıkları depolar 35-40 litrelik.Bunun %20sinin gaz basıncı nedeniyle boş kalması gerekiyor.Haliyle, SIKIŞTIRILMIS gaz depo içinde sıvı olarak saklanıyor…Peki, LPG sisteminin bağlantı boruları var ve hepsinin içinden gaz geçiyor, kiminin sıvı gaz, kiminin de hava ile karışım hali…Bir kaçak olması durumunda sistem bunu haber veriyor mu? dedim..”Evet ama yalnızca boru koparsa” dendi…

11-Ekte, bir firmanin LPG taktıktan sonraki kullanma ve bakım talimatını sunuyorum. Komikten öte çok ürkütücü geldi bana…Tıklayın lütfen.

12-Eklerde; şemalar, linkler, LPG parçaları, su soğutmalı ve enjektorlu araclara gore dizayn edilenleri içeriyor.Fotoğraflar ise LPG uygulanan bir vosa ait…Tıklayın lütfen.

13-Ben Cycas…Kişisel kanaatimi söylemem gerekirse ileride süper benzin bulamazsam LPG yerine KURŞUNSUZ BENZİN yakmayı tercih edeceğim…